वैनगंगा–नळगंगा नदीजोड प्रकल्पाला ९४ हजार कोटींची मंजुरी; विदर्भातील सिंचन समस्येवर मोठा दिलासा Vainganga Nalganga Project
Vainganga Nalganga Project: विदर्भातील दीर्घकालीन सिंचनाच्या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी महत्त्वाकांक्षी ठरणाऱ्या *वैनगंगा–नळगंगा नदीजोड प्रकल्प*ाला राज्य सरकारकडून अखेर प्रशासकीय मान्यता मिळाली आहे. या प्रकल्पासाठी तब्बल ₹९४,९६७ कोटींचा निधी मंजूर करण्यात आला असून, तो पूर्ण झाल्यानंतर विदर्भातील कोरडवाहू शेतीला मोठा आधार मिळणार आहे.
प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश काय?
या नदीजोड योजनेचा उद्देश म्हणजे पाण्याची उपलब्धता जास्त असलेल्या भागातून पाण्याची टंचाई असलेल्या पश्चिम विदर्भात पाणी वळवणे. यामुळे शेतीसाठी कायमस्वरूपी सिंचन व्यवस्था निर्माण होईल.
किती पाणी आणि कुठून आणले जाणार?
या प्रकल्पांतर्गत गोसीखुर्द धरण येथून सुमारे ६४ टीएमसी पाणी उचलले जाणार आहे. हे पाणी सुमारे ३८८ किमी लांबीच्या कालव्यांद्वारे पश्चिम विदर्भात पोहोचवले जाईल.
किती क्षेत्र सिंचनाखाली येणार?
- एकूण ३,७१,२७७ हेक्टर जमीन सिंचनाखाली येणार
- यापैकी फक्त **अमरावती जिल्हा**मध्येच सुमारे ८३,५७९ हेक्टर क्षेत्राला पाणी मिळणार
तालुकानिहाय लाभ (अमरावती)
- धामणगाव रेल्वे : ३३,६०४ हेक्टर
- नांदगाव खंडेश्वर : ४९,९६७ हेक्टर
कोणते जिल्हे ओलिताखाली येणार?
या प्रकल्पाचा फायदा विदर्भातील ६ जिल्ह्यांना होणार आहे:
- नागपूर
- वर्धा
- अमरावती
- यवतमाळ
- अकोला
- बुलडाणा
➡️ एकूण १५ तालुके या योजनेमुळे थेट लाभार्थी ठरणार आहेत.
प्रकल्पातील पायाभूत कामे
या योजनेअंतर्गत खालील सुविधा उभारल्या जाणार आहेत:
- मुख्य कालवे आणि उपकालवे
- साठवण तलाव (Storage reservoirs)
- पाणी वितरण व्यवस्था
यामुळे शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी आणि औद्योगिक वापरासाठीही पाणी उपलब्ध होणार आहे.
शेतकऱ्यांना काय फायदा?
- वर्षातून २ ते ३ पिके घेण्याची संधी
- कोरडवाहू शेतीतून बागायती शेतीकडे वाटचाल
- उत्पादनात मोठी वाढ आणि उत्पन्नात सुधारणा
पुनर्वसनाचा मोठा मुद्दा
या प्रकल्पामुळे काही गावांवर परिणाम होणार आहे:
- एकूण १०९ गावे प्रभावित
- २६ गावे पूर्णपणे बाधित
- ८३ गावे अंशतः प्रभावित
- सुमारे ३,७२५ कुटुंबे (१५,६४० लोक) प्रभावित
➡️ त्यामुळे पुनर्वसन आणि भरपाई हा सर्वात संवेदनशील मुद्दा ठरणार आहे.
सध्याची स्थिती
सध्या प्रकल्प सर्वेक्षण आणि तांत्रिक तपासणीच्या टप्प्यात आहे. पुढील प्रशासकीय मंजुरीनंतर प्रत्यक्ष कामाला गती मिळण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष
वैनगंगा–नळगंगा नदीजोड प्रकल्प हा विदर्भासाठी गेमचेंजर ठरू शकतो. सिंचन सुविधा वाढल्यामुळे शेती उत्पादनात वाढ, रोजगार निर्मिती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, पुनर्वसनाचे नियोजन योग्य पद्धतीने केल्यासच हा प्रकल्प सर्वांगीण यशस्वी ठरेल.
