LPG Crisis: आखाती देशांमधील तणावपूर्ण परिस्थितीमुळे जागतिक इंधन बाजारावर परिणाम होऊ लागला आहे. भारतात सध्या घरगुती LPG पुरवठा सुरळीत असला तरी हॉटेल्स, उद्योग आणि व्यावसायिक क्षेत्रात वापरल्या जाणाऱ्या गॅसचा तुटवडा जाणवू लागला आहे. या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर जिल्ह्यातील कोपरगाव येथे एक अभिनव प्रयोग पुढे आला असून, इथेनॉलवर चालणाऱ्या स्टोव्हचा पर्याय चर्चेत आला आहे.
कोपरगावमध्ये इथेनॉल स्टोव्हचे संशोधन
कोपरगाव तालुक्यातील शंकरराव कोल्हे सहकारी साखर कारखाना आणि संजीवनी उद्योग समूह यांनी मिळून इथेनॉलवर चालणाऱ्या स्टोव्हचे संशोधन केले आहे. पुण्यातील एका संशोधन संस्थेच्या सहकार्याने विकसित करण्यात आलेल्या या तंत्रज्ञानामुळे पारंपरिक LPG वरचा ताण कमी करण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
या आधीही या साखर कारखान्याने CNG उत्पादन प्रकल्प यशस्वीपणे उभारला आहे. आता इथेनॉलचा वापर स्वयंपाकासाठी करण्याचा हा प्रयोग सहकार क्षेत्रासाठी नवा मार्ग खुला करू शकतो.
इथेनॉल स्टोव्ह – किफायतशीर आणि पर्यावरणपूरक?
संशोधकांच्या मते, इथेनॉलवर चालणारा स्टोव्ह हा व्यावसायिक गॅसपेक्षा स्वस्त आणि अधिक किफायतशीर ठरू शकतो. इथेनॉल हे ऊसापासून तयार होत असल्याने त्याचा पुरवठा देशांतर्गत पातळीवर होऊ शकतो. त्यामुळे इंधन आयातीवरील अवलंबित्व कमी होण्याची शक्यता आहे.
तसेच, इथेनॉल जळताना तुलनेने कमी प्रदूषण निर्माण करते, त्यामुळे हा पर्याय पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही फायदेशीर मानला जातो.
सहकार क्षेत्रासाठी मोठी संधी LPG Crisis
साखर कारखान्याचे चेअरमन विवेक कोल्हे यांच्या मते, देशात सध्या मोठ्या प्रमाणात इथेनॉल उत्पादन होत असून, पेट्रोलमध्ये मिश्रणासाठी वापरल्यानंतरही मोठ्या प्रमाणात इथेनॉल शिल्लक राहतो. हा अतिरिक्त इथेनॉल अशा प्रकल्पांसाठी वापरल्यास सहकार क्षेत्राला मोठा आर्थिक फायदा होऊ शकतो.
जर सरकारने इथेनॉल स्टोव्ह किंवा इथेनॉल गॅसला अधिकृत मान्यता दिली, तर इंधन वाहतुकीवरील खर्च कमी होईल आणि ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मितीही वाढू शकते.
आंतरराष्ट्रीय उदाहरणही समोर
अफ्रिकेतील केनिया देशात सुमारे 15 लाख घरांमध्ये इथेनॉलवर चालणाऱ्या स्टोव्हचा वापर होत असल्याचे सांगितले जाते. यावरून हे तंत्रज्ञान व्यवहार्य असल्याचे दिसून येते. भारतातही अशा मॉडेलचा विस्तार केल्यास ऊर्जा क्षेत्रात मोठा बदल घडू शकतो.
सरकारी धोरणाची प्रतीक्षा
सुमारे दोन वर्षांपूर्वी हे संशोधन पूर्ण झाले असले तरी स्पष्ट सरकारी धोरणाच्या अभावामुळे हा प्रकल्प सध्या थांबलेला आहे. तज्ज्ञांच्या मते, केंद्र सरकारने आत्मनिर्भर भारताच्या दिशेने पावले उचलताना अशा पर्यायी ऊर्जास्रोतांना प्रोत्साहन देणे आवश्यक आहे.
पुढील दिशा काय?
सध्याच्या जागतिक परिस्थितीत ऊर्जा सुरक्षेला मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे. अशावेळी इथेनॉलसारख्या स्थानिक आणि नूतनीकरणक्षम इंधनाचा वापर वाढवणे ही काळाची गरज ठरू शकते. योग्य धोरणात्मक निर्णय घेतल्यास शेतकरी केवळ अन्नदातेच नव्हे तर “ऊर्जादाते” म्हणूनही उदयास येऊ शकतात.
निष्कर्ष:
LPG संकटाच्या पार्श्वभूमीवर कोपरगावमध्ये सुरू झालेला इथेनॉल स्टोव्हचा प्रयोग हा भारतासाठी एक महत्त्वाचा पर्याय ठरू शकतो. मात्र यासाठी सरकारची मान्यता, स्पष्ट नियम आणि मोठ्या प्रमाणावर अंमलबजावणी आवश्यक आहे. भविष्यात हा प्रयोग यशस्वी ठरल्यास देशाच्या ऊर्जा धोरणात मोठा बदल घडू शकतो.